Chuyện hoa sim
Hoa sim
Năm 1976, từ trại cải tạo Long Khánh tôi và một số tù cựu sĩ quan QLVNCH bị chuyển trại đến Katum, Tây Ninh. Ở đó tôi được "biên chế" vào đội đi rừng để đốn cây, cắt tranh, lấy mây. Nhờ vậy, lần đầu tôi mới biết đến hoa sim và trái sim vì là ngưới Sài Gòn tôi chỉ biết hoa sim qua bài thơ "Màu tím hoa sim" của Hữu Loan và những bản nhạc phổ theo bài thơ đó. Còn trái sim thi tôi được nghe nói đến trong tuồng cải lương"Người vợ không bao giờ cưới" khi cô đào Thanh Nga trong vai sơn nữ Phà Ca ngâm hai câu thơ:
"Đói lòng ăn nửa trái sim,
Uống lưng bát nước đi tìm người thương".
Hoa sim màu tím rất đẹp và trái sim có hình dạng như một trái ổi nhỏ cũng màu tím. Vì ở tù cải tạo, chỉ được cho ăn lưng lửng bụng nên tôi cũng hái trái sim ăn thấy vị ngọt và hơi chát.
Nhà thơ Hữu Loan
Nhà thơ Hữu Loan (1916–2010) tên thật là Nguyễn Hữu Loan, quê ở Thanh Hóa. Ông sáng tác bài thơ Màu tím hoa sim năm 1949 khi người vợ đầu (mới 16 ruổi), là người ông dạy kèm bị chết đuối trong cái ao sau nhà khi giặt đồ, lúc đó ông còn đang hành quân ngang những đồi sim. Về sau, vì dính líu với vụ án Nhân Văn Giai Phẩm năm 1958 ông phải đi học tập chính trị và sau đó bị bắt buộc hồi hương.
Bài thơ Màu tím hoa sim:
(Khóc vợ Lê Đỗ Thị Ninh)"Nàng có ba người anh đi bộ đội
Những em nàng
Có em chưa biết nói
Khi tóc nàng xanh xanh
Tôi người Vệ quốc quân
xa gia đình
Yêu nàng như tình yêu em gái
Ngày hợp hôn
nàng không đòi may áo mới
Tôi mặc đồ quân nhân
đôi giày đinh
bết bùn đất hành quân
Nàng cười xinh xinh
bên anh chồng độc đáo
Tôi ở đơn vị về
Cưới nhau xong là đi
Từ chiến khu xa
Nhớ về ái ngại
Lấy chồng thời chiến binh
Mấy người đi trở lại
Nhỡ khi mình không về
thì thương
người vợ chờ
bé bỏng chiều quê...
Nhưng không chết
người trai khói lửa
Mà chết
người gái nhỏ hậu phương
Tôi về
không gặp nàng
Má tôi ngồi bên mộ con đầy bóng tối
Chiếc bình hoa ngày cưới
thành bình hương
tàn lạnh vây quanh
Tóc nàng xanh xanh
ngắn chưa đầy búi
Em ơi giây phút cuối
không được nghe nhau nói
không được trông nhau một lần
Ngày xưa nàng yêu hoa sim tím
áo nàng màu tím hoa sim
Ngày xưa
một mình đèn khuya
bóng nhỏ
Nàng vá cho chồng tấm áo
ngày xưa...
Một chiều rừng mưa
Ba người anh trên chiến trường Đông Bắc
Được tin em gái mất
trước tin em lấy chồng
Gió sớm thu về rờn rợn nước sông
Đứa em nhỏ lớn lên
Ngỡ ngàng nhìn ảnh chị
Khi gió sớm thu về
cỏ vàng chân mộ chí
Chiều hành quân
Qua những đồi hoa sim
Những đồi hoa sim
những đồi hoa sim dài trong chiều không hết
Màu tím hoa sim
tím chiều hoang biền biệt
Có ai ví như từ chiều ca dao nào xưa xa
Áo anh sứt chỉ đường tà
Vợ anh chưa có mẹ già chưa khâu
Ai hỏi vô tình hay ác ý với nhau
Chiều hoang tím có chiều hoang biết
Chiều hoang tím tím thêm màu da diết
Nhìn áo rách vai
Tôi hát trong màu hoa
Áo anh sứt chỉ đường tà
Vợ anh mất sớm, mẹ già chưa khâu...
Màu tím hoa sim, tím tình trang lệ rớm
Tím tình ơi lệ ứa
Ráng vàng ma và sừng rúc điệu quân hành
Vang vọng chập chờn theo bóng những binh đoàn
Biền biệt hành binh vào thăm thẳm chiều hoang màu tím
Tôi ví vọng về đâu
Tôi với vọng về đâu
Áo anh nát chỉ dù lâu."
Dù Hữu Loan sống ở miền Bắc, nhưng thơ ông bị cấm phổ biến, trong khi ở miền Nam được ghi lại trong văn học sử và lưu hành tự do. Rồi do hòan cảnh chiến tranh, nhiều nhạc sĩ tài danh xúc cảnh sinh tình phổ bài thơ Màu Tím Hoa Sim thành những bản nhạc tuyệt tác, trong đó xin trích dẫn những bài được ưa chuộng nhấtcủa ba tác giả dưới đây.
-Những Đồi Hoa Sim của Dzũng Chinh ( Ca sĩ trình bày hay nhứt: Phương Dung, Hoàng Oanh)
Link clip youtube do Hoàng Oanh hát:
https://youtu.be/LfRczGBhc8U?si=Yq6If441qXpbu3RK
"Những đồi hoa sim
Ôi
Những đồi hoa sim tím chiều hoang biền biệt
Vào chuyện ngày xưa nàng yêu hoa sim tím khi còn tóc búi vai
Mấy lúc xông pha ngoài trận tuyến
Ai hẹn được ngày về rồi một chiều mây bay
Từ nơi chiến trường Đông Bắc đó
Lần ghé về thăm xóm hoàng hôn tắt sau đồi
Những chiều hành quân
Ôi những chiều hành quân
Chiều hoang biền biệt
Một chiều rừng mưa được tin em gái mất
Chiếc thuyền như vỡ đôi
Phút cuối không nghe được em nói
Không nhìn được một lần dù một lần đơn sơ
Để không chết người trai khói lửa
Mà chết người em nhỏ hậu phương tuổi xuân thì
Ôi ngày trở lại nhìn đồi sim nay vắng người em thơ
Ôi đồi sim tím chạy xa tít tan dần theo bóng tối
Xưa
Xưa nói gì bên em
Một người đi chưa về mà đành lỡ ước tơ duyên
Nói
Nói gì cho mây gió
Một rừng đầy hoa sim nên để chiều đi không hết
Tím cả chiều hoang nay tím cả chiều hoang
Đến ngồi bên mộ nàng
Từ dạo hợp hôn nàng không may áo cưới
Thoáng buồn trên nét mi
Khói buốt bên hương tàn nghi ngút
Trên mộ đầy cỏ vàng
Mà đường về thênh thanh
Đồi sim vẫn còn trong lối cũ
Giờ thiếu người xưa ấy đồi hoang mới tiêu điều"
-Áo Anh Sứt Chỉ Đường Tà của Phạm Duy (Ca sĩ thể hiện thành công nhứt là Thái Thanh, Elvis Phương)
Link clip youtube do Elvis Phương hát:
https://youtu.be/drz-yZTQwkA?si=jmRPAuax0qfMhYat
"Nàng có ba người anh đi quân đội lâu rồi
Nàng có đôi người em, có em chưa biết nói
Tóc nàng hãy còn xanh, tóc nàng hãy còn xanh
Tôi là người chiến binh xa gia đình đi chiến đấu
Tôi yêu nàng như yêu người em gái tôi yêu
Người em gái tôi yêum người em gái tôi yêu
Ngày hợp hôn, tôi mặc đồ hành quân
Bùn đồng quê bết đôi giày chiến sĩ
Tôi mới từ xa nơi đơn vị về
Tôi mới từ xa nơi đơn vị về
Nàng cười vui bên anh chồng kỳ khôi
Thời loạn ly có ai cần áo cưới
Cưới vừa xong là tôi đi
Cưới vừa xong là tôi đi
Từ chốn xa xôi nhớ về ái ngại
Lấy chồng chiến binh mấy người trở lại
Mà nhỡ khi mình không về
Thì thương người vợ bé bỏng chiều quê
Nhưng không chết người trai chiến sĩ
Mà chết người gái nhỏ miền xuôi
Nhưng không chết người trai chiến sĩ
Mà chết người gái nhỏ miền xuôi
Hỡi ôi! Hỡi ôi!
Tôi về không gặp nàng
Má ngồi bên mộ vàng
Chiếc bình hoa ngày cưới đã thành chiếc bình hương
Nhớ xưa em hiền hòa, áo anh em viền tà
Nhớ người yêu màu tím
Nhớ người yêu màu sim
Giờ phút lìa đời, chẳng được nói một lời
Chẳng được ngó mặt người
Nàng có ba người anh đi quân đội lâu rồi
Nàng có đôi người em, những em thơ sẽ lớn
Tóc nàng hãy còn xanh, tóc nàng hãy còn xanh
Ôi một chiều mưa rừng, nơi chiến trường Đông Bắc
Ba người anh được tin, người em gái thương đau
Và tin dữ đi mau, rồi tin cưới theo sau
Chiều hành quân qua những đồi sim
Những đồi sim, những đồi sim, đồi tím hoa sim
Tím cả chiều hoang biền biệt
Rồi mùa thu trên những dòng sông
Những dòng sông, những dòng sông, làn gió thu sang
Gió gợn gợn trên mộ vàng
Chiều hành quân qua những đồi sim
Những đoàn quân, những đoàn quân, và tiếng quân ca
Có lời nào ru hời hời
À ơi, à ơi
Áo anh sứt chỉ đường tà
Vợ anh chết sớm, mẹ già chưa khâu
Những đồi sim, những đồi sim, đồi tím hoa sim
Đồi tím hoa sim
Đồi tím hoa sim"
-Chuyện Hoa Sim của Anh Bằng (Đôi song ca ăn khách nhứt là Mạnh Đình và Như Quỳnh)
Link clip video do Như Quỳnh hát:
https://youtu.be/g09u4LNQxtU?si=poLiy5-7VDIMPS4G
"Rừng hoang đẹp nhất hoa màu tím
Chuyện tình thương nhất chuyện hoa sim
Có người con gái xuân vời vợi
Tóc còn ngăn ngắn chưa đầy búi
Ngày xưa nàng vẫn yêu màu tím
Chiều chiều lên những đồi hoa sim
Đứng nhìn sương tím hoang biền biệt
Nhớ chồng chinh chiến miền xa xăm
Ôi lấy chồng chiến binh
Lấy chồng thời chiến chinh mấy người đi trở lại
Sợ khi người đi mãi sợ khi người không về
Thì thương người vợ bé bỏng chiều quê
Nhưng không chết người trai khói lửa
Mà chết người em nhỏ hậu phương
Mà chết người em gái tôi thương
Đời tôi là chiến binh rừng núi
Thường ngày qua những đồi hoa sim
Thấy cành sim chín thương vô bờ
Tiếc người em gái không còn nữa
Tại sao nàng vẫn yêu màu tím
Màu buồn tan tác phải không em
Để chiều sim tím hoang biền biệt
Để mình tôi khóc chuyện hoa sim
Ôi lấy chồng chiến binh
Lấy chồng thời chiến chinh mấy người đi trở lại
Sợ khi người đi mãi sợ khi người không về
Thì thương người vợ bé bỏng chiều quê
Nhưng không chết người trai khói lửa
Mà chết người em nhỏ hậu phương
Mà chết người em gái tôi thương
Đời tôi là chiến binh rừng núi
Thường ngày qua những đồi hoa sim
Thấy cành sim chín thương vô bờ
Tiếc người em gái không còn nữa
Tại sao nàng vẫn yêu màu tím
Màu buồn tan tác phải không em
Để chiều sim tím hoang biền biệt
Để mình tôi khóc chuyện hoa sim
Để chiều sim tím hoang biền biệt
Để mình tôi khóc chuyện hoa sim"
Ngoài ra còn những bản nhạc khác phổ theo bài thơ Màu Tím Hoa Sim cũng không kém hay như;
• Màu tím hoa sim của Duy Khánh .
• Màu tím hoa sim của Song Ngọc
Hoặc những bản nhạc lấy cảm hứng từ hoa sim như: -Tím cả chiều hoang của Nguyễn Đặng Mừng
-Tím cả rừng chiều của Thu Hồ
-Chuyện người con gái hái sim của Hồng Vân.
Có thể nói dù rằng hoa sim là loại hoa rừng hoang dại không cao sang như hoa lan, không quý phái như hoa hồng, không đài các như hoa glaieul nhưng là một nguồn cảm hứng cho không ít thi nhân, nhạc sĩ qua những chuyện tình trắc trở.
Huỳnh Công Ân
12/8/2026