T  Sài G̣n đến Montréal, ni trôi theo vn nưc

Hi kư Hunh Công Ân

 

Chương 2: Thi trung hc

Sau khi đu bng tiu hc, ba má tôi gi tôi hc lycéum (tiếng Latin nghĩa là trưng trung hc) Nguyn Văn Khuê, qun nh́ (nay đi thành qun 1) trên đi l Nguyn Thái Hc, gn ch Cu Mui. Tên trưng cũng là tên ca ông hiu trưng, ông có bng c nhân văn chương ca trưng đi hc  Sorbonne ni tiếng ca Pháp. Trưng có hai h: chương tŕnh Pháp và chương tŕnh Vit  Ai theo  chương tŕnh Pháp th́ hc bng tiếng Pháp theo giáo tŕnh như bên Pháp, thi c do Mission Culturelle ca ṭa đi s Pháp đưa ra. Lp nh nht ca chương tŕnh này là six́èm moderne tương đương bên chương tŕnh Vit là lp đ tht (lp 6 bây gi). Tôi hc lp đ tht C ca chương tŕnh Vit, lp con trai. Tôi c̣n nh lp đ tht A gm toàn con gái trong đó có Lư Th Qunh Nga, mt hoa khôi ca trưng, sau này là v dân biu đi lp Lư Quư Chung ca thi Đ Nh Công Ḥa min Nam.

T đ tht ti đ t, tôi đi b t nhà đến trưng theo l tŕnh đưng Đ Thành Nhơn, quo trái theo đưng Bến Vân Đn, lên cu Ông Lănh ri xung đi l Nguyn Thái Hc. Bn v tôi theo l tŕnh ngưc li. Có rt nhiu hc tṛ qun 4 đi hc chung trưng vi tôi nên dc đưng chúng tôi tṛ chuyên vói nhau quên c mi chân.

Sau 4 năm hc t đ tht ti cui năm lp đ t  th́ tôi phi thi bng Trung Hc Đ Nht Cp.  Chương tŕnh hc gm có toán, lư hóa, quc văn, s đa, sinh ng Pháp và Anh, công dân giáo dc và Hán văn. Tôi hc vi nhiu thy mà tôi ch c̣n nh đưc mt s thy. Năm đ t tôi hc toán vi thy Đinh Văn Lô và nh phương pháp lp bng ca thy mà tôi gii đưc bài toán đng t trong k thi Trung Hc Đ Nht Cp. Tôi có hc quc văn và Hán Văn vi thy Đc. Tuy ch có bng Tú Tài Hán Văn nhưng thy Đc dy rt hay và làm cho tôi thích môn văn chương t năm đ tht. Tôi nh  bài hc Hán Văn đu tiên ca thy ch có hai câu: Sâm lâm hu th. hà lư hu ngư ( rng có cây, sông có cá).  Ging đc ca thy trong tác phm Vang Bóng Mt Thi ca Nguyn Tuân:" Bn xin nưc vái chào nhà sư..." làm cho tôi tr nên mê đc tiu thuyết. Thy có dáng dp mt ông đ vi b́nh nưc trà lúc nào cũng bên ḿnh. Tôi cũng hc quc văn vi thy Lưu Trung Kho, thy Thm Th Hà,  thy này sau đi vào bưng.

Ba má tôi thưng cho tôi mt chiếc xe đp mi ráp sau khi tôi đu bng Trung Hc Đ Nht Cp. T đó, tôi khi phi li b đến trưng na. 

Năm đ tam tôi hc toán vi thy Nguyn Ngc nh, anh h ca thy Khuê. Thy nh rt khó, tôi thưng b kh tay v́ tt nói chuyn trong lp. Chương tŕnh toán lp đ tam rt khó, thy nh dy theo li c đin nên đa s hc sinh trong lp chúng tôi không theo thy ni. Cũng may không phi là lp thi! Tôi hc hóa vi thy Hà Huy Phiến. Nhà thơ Nguyn V dy tôi môn Quc Văn. Ông là ch nhim ca tp chí Ph Thông, nghe nói ông mt trong mt tai nan xe hơi trên đưng xung M Tho dy hc.

Lên lp đ nh tôi đưc hc vi nhiu v giáo sư ni tiếng Sài G̣n. Tôi hc h́nh hc vi thy Phm Huy Ngà, thy ct mt ngón tay. Thy có cách dy hp dn làm tôi mê môn h́nh hc không gian. Tôi hc đi s vi thy Đc. Thy Trương Đ́nh Ng, tác gi nhiu cun sách vt lư ni tiếng dy tôi môn vt lư, thy cũng khiến tôi mê môn quang hc vi nhng hin tưng phn chiếu, khúc x và nhng dung c quang hc như gương phng, lăng kính, thu kính. Tôi hc quc văn vi thy Hà Như Chi. Thy là dân biu quc hi. Ln nào phát bài làm ngh lun văn chương thy cũng cho đc bài ca tôi cho c lp nghe v́ bài tôi đng nht. Nhưng v́ mt li khuyên ca thy là cách hành văn ca tôi thiên v li phân tích nên tôi đi theo ngành khoa hc là tt hơn. Tôi nghe li thy nên sau khi đu Tú Tài 1 tôi vn tiếp tc hc ban B (ban toán) ch không theo ban C (ban văn chương).

Tôi đu bng Tú Tài 1 hng B́nh Th ngay khóa 1, trong khi đó bn cùng lp tôi là Thái Quang, gc ngưi Hoa rt gii toán đu hng B́nh. Trưng Nguyn Văn Khuê cho làm mt cái bng to tưng dng trưc cng trưng danh sách hc sinh ca trưng đu Tú Tài 1.

Tôi và Thái Quang np đơn xin vào hc trưng Chu Văn An, mt trong hai trưng nam trung hc có hc sinh gii nht Sài G̣n: Pétrus Kư và Chu Văn An. Trưng Pétrus Kư gm đa s hc sinh là ngưi min Nam. C̣n Chu Văn An là trưng di cư t min Bc vào nên hc sinh đó hu hết là ngưi min Bc. Tôi đưc cho vào hc lp Đ Nht B6, c̣n Thái Quang hc lp khác. Trong lp tôi ch có tôi và Nguyn Văn Giàu là ngưi min Nam. Giàu sau khi đu Tú Tài 2 th́ trúng tuyn vào Trung Tâm Quc Gia K Thut Phú Th (Trưng Đi hc bách khoa ngày nay), ban k sư đin. Khi ra trưng anh làm cho trung tâm đin lc Th Đc. Sau 75, cha anh tp kết ra Bc tr v, anh ng c và làm đi biu quc hi ca chế đ mi. Tôi chơi thân vi anh y, thưng đến nhà anh ch Thiếc. Cánh nhà anh cũng nghèo và tôi ch thy anh vi bà m. Hi dến cha anh th́ anh y nói đă mt.

Hiu trưng trưng Chu Văn An là thy Trn Văn Vit. Thy Nguyn Văn K Cương, sau nay là thưng ngh sĩ, làm giám hc và thy Lăng là tng giám th. Tôi đưc hân hnh hc vi các thy có tiếng tăm Sài G̣n. Trong chương tŕnh lp 12B tôi phi hc 7 môn toán: H́nh hc, h́nh hc gii tích, đi s, s hc, lưng giác, cơ hc, thiên văn. Tôi c̣n nh thy Nguyn Văn K Cương dy tôi h́nh hc gii tích, thy Đ Minh Tiết dy cơ hc.Tôi hc vt lư vi thy Nguyn Văn Thi, triết vi thy Nguyn Văn Long, Đc bit thy Vũ Khc Khoan, kch tác gia mà các v kch ni tiếng ca ông là Thn Tháp Rùa và Thành Cát Tư Hăn, dy tôi môn s. C năm hc thy dy chưa hết bài: Nguyên nhân Pháp chiếm Bc K ln th 3. Là mt nhà s hc, thy nm rt nhiu tài liu lch s v biến c đó nên thi gian 1 gi  mi tun cho môn s trong niên hc không đ đ thy tŕnh bày hết nhưng ch ti cho bn hc tṛ chúng tôi phi t t́m sách hc thêm các bài khác đ đi thi. Cũng trưng Chu Văn An, tôi đă gp thi sĩ Vũ Hoàng Chương dy văn cho cp lp đ tam. Năm đ nht tôi say mê môn h́nh hc , tôi gii hết 800 bài tp trong cun Geométrie, classe de Mathémathiques ca Lebossé.

K thi Tú Tài 2 năm 1962, Thái Quang li đu hng B́nh, tôi và Giàu đu hng B́nh Th. Như đă nói trên, Giàu thi đu vào k sư đin, c̣n tôi và Thái Quang đu vào ban toán trưng Đi Hc Sư Phm. Tôi c̣n đu d khuyết vào k sư đin, sau đó đưc gi vào hc nhưng tôi t chi và chn hc sư phm.

Trong thi gian t năm 1955 đến năm 1962, có th nói đó là lúc yên b́nh ca min Nam. Tuy nhiên cũng có nhiu s kin mà tôi c̣n nh đến ngày hôm nay.

Làn sóng di cư t min Bc kéo dài t sau  hip đnh Genève 1954 qua đến năm 1955. Lúc nh tôi thưng ra bến tàu chơi và chng kiến cnh nhng ngưi di cư gánh gng đ đc l kh t  nhng chiếc tàu lên b. Nhưng có mt ln tôi trông thy mt cnh tưng rùng rn khi chiếc tàu Nam Vit ch đy nhng xác chết ca ngưi di cư. Th́ ra  t ca bin vào Sài G̣n khi dến Rng Sác th́ tàu lt vào trn đánh nhau gia quân di Quc Gia ca ông Dim và tàn quân B́nh Xuyên nên nhiu ngưi b t vong. H́nh nh nhng xác chết nm chng cht trên boong tàu khến tôi kinh s và b ám nh sut nhiu ngày.

Năm 1957, nhân l Quc Khánh chính quyn VNCH có t chc mt hi ch bên Th Nghè. Ng đi t s thú qua th nghè có mt cây cu đúc, đêm khai mc hi ch ngưi ta chen ln, xô đy nhau trên cu đ vào hi ch khiến 17 ngưi chết và nhiu ngưi b thương v́ dm đp nhau và rơi xung sông. Hi ch vn tiếp tc m ca và my hôm sau má tôi dn anh em tôi đi chơi hi ch th́ thy trên cu ch c̣n lưa thưa ngưi vào hi ch, có l ngưi ta  e s tai nan có th xy ra na. Sau khi hi ch chm dt th́ khu hi ch biến thành gii trí trưng Th Nghè, nơi có nhà hàng, tṛ chơi và tŕnh din ca c  do ngh sĩ L Liu t chc.

Ngày 11-11 năm 1960, đi tá nhy dù  Nguyn Chánh Thi làm binh biến đnh đo chánh tng thng Ngô Đ́nh Diêm nhưng tht bi v́ quân trung thành vi ông Dim t min Tây kéo v gii cu. Dân Sài G̣n sng trong lo s hết my ngày. Nhng ngưi cm đu cuc đo chánh dùng máy bay sang Cao Miên t nn.

 Sáng ngày 27-2 năm 1962, tôi đang trên xe bus đến trưng Chu Văn An th́ nghe radio báo tin hai chiếc may bay đang oanh tc dinh Đc Lp . Sau đó mi biết đó là hai phi công ca Không Lc VNCH thay v́ đi hành quân, quay v tn công dinh tng thng. Dinh Đc Lp b sp mt phía, nhưng ch có bà Ngô Đ́nh Nhu b thương nh. Mt chiếc máy bay b bn h bi cao x ca Hi Quân và phi công trung úy Phm Phú Quc b bt. Chiếc máy bay th hai do thiếu úy Nguyn văn C lái bay thoát qua Cao Miên và viên sĩ quan này xin t nn chính tr ti đây. Sau ngày chính quyn Ngô Đ́nh Dim b lt đ,  Phm Phú Quc tr li không quân  và b bn h khi lái máy bay oanh tc min Bc gn thành ph Vinh. Ông đưc dân đa phương chôn ct và v sau ngưi ch ca ông t M v t́m và đem hài ct v min Nam ci táng. Riêng Nguyn Văn C sau là dân biu đi lp trong thi Đ Nh Công Ḥa min Nam.

Sau khi đu Tú Tài 1, tôi thưng đi chơi vi các bn đng la   khu tôi . Ngưi bn t thu u thơ là Nguyn Văn Đi, hm nh  có tim bán cơm gn nhà bo sanh Cô M Điếc, cha làm th ht tóc sng vi m kế. Có mt thi gian dài chúng tôi không chơi vi nhau cho măi đến khi hc lp d nht. Mt ngưi bn khác là Phm Văn Cnh,  con ca bà ch  bar Ánh Sáng, nhà trên đưng Tŕnh Minh Thế gia ng ba Tôn Đn và hm ḷ bánh ḿ. Cnh hc chung vi tôi trưng Nguyn Văn Khuê và rt gii Pháp Văn có l nh m anh ta m bar t thi c̣n lính Pháp. Qua Đi tôi quen vi Lương Trng B́nh, nhà trong hm đưng Tôn Đn, đi din nhà ông h Lm (nay là hm tim vàng Đc Tín). Cũng qua Đi tôi quen thêm Nguyn Công Thim, con trai ln ca nhà may Thiêm, trên đưng Tŕnh Minh Thế, lúc trưc bên kia dưng, sau di qua phía bên này. Mt ngưi bn mi na là Th, nhà cũng đưng Tŕnh Minh Thế gn Bến Súc. Th,  sau khi đu Tú Tài 2, Th thi vào trưng Cao Đng Nông Lâm Súc và tr thành k sư thy lâm. Mt ngưi bn khác đưng Tôn Đn, xóm Cây Bàng, cha cũng là th ht tóc là anh Trn Ngc n. Khi anh y đu Tú tài 1 th́ tôi mi  đu bng Trung Hc Đ Nht Cp, nhưng v sau li cùng vào Đi Hc Sư Phm ban toán vi tôi.

Sau năm 1960, chiến tranh min Nam leo thang. Mt s bn bè tôi phi nhp ngũ. Tôi và mt s bn đưa Đi vào Quân V Th trn  đ đi vào trưng Vơ b Đà Lt. Ra trưng anh v min Tây và khi gii ngũ mang cp bc thiếu tá. Sau khi đi ci to v anh sang đnh cư   Canada.  Cnh cũng vào Vơ B theo ngành hành chánhh tài chánh, bây gi không biết đâu. B́nh cũng vào Vơ B, năm 1975 nh có các em gái làm cho hăng máy bay Pan America nên năm 1975 di tn sang M. Thim vào không quân, cp bc sau cùng là thiếu tá, sau khi ra tri ci to đưc các em gái bo lănh sang Pháp. Tht biên sang Pháp. C̣n n th́ năm 1974 đi tu nghip bên Pháp và luôn đó.